2016/06/14

Armagintza Euskal Herriko tradizio garrantzitsuenetako bat izan zen. Baina gaur egun oraindik armak egiten al dira? Lehen gerrate gehiago egiten zirenez, arma gehiago egiten ziren, baina gaur egun ia ez daude.Gerrateak ordea ez ziren arrazoi bakarra, zeintzuk izango ziren Euskal Herrian armak egiteko beste arrazoiak? Zein herritan egiten ziren? Zein mendeetan egiten ziren gehiago?Zeintzuk izango ziren lantegi horien guztien jabeak?

JATORRIA
Armak  Eibarren,Soraluzen,Elgoibarren eta Ermuan egiten ziren batez ere, baita Durangon, Bergaran eta Elorrion ere.
Eibarko arma ekoizpenaren  lehendabiziko berri idatzia 1482-koa zen. XIX.mendean hauen ekoizpena asko indartu zen gerrateen ondorioz,hain zuzen ere,lehen mundu gerran arma asko egin ziren Euskal Herrian,aldiz,hau bukatzean herri guztiak krisi handi batean sartu ziren.

EBOLUZIOA
Historiaurreko armak:Arma zuriak
Euskaldunok betidanik egin ditugu armak, historiaurrean zuraz, larruz, eta harriz eginiko geziak,arkuak… egiten ziren, beste material batzuk ez zituztelako. Horrez gain, harrizko aizkorak Ulabarri-Ganboan, Arriagan, Urbian, Soraluzen eta Eibarren aurkitu dira.
Kobre eta brontze aroetan esate baterako,lantza puntak, aizkorak eta mailuak egiten zituzten material hauek erabiliz,arma guzti hauek beraiek erabiltzeko egiten zituzten.
Burdin aroan,berriz,  ez zituzten beraientzat bakarrik egiten, gudetan zeuden herrietarako ere baitziren.Garai hartan ezpatak, arma zuriak eta armadurak egiten ziren. Ezpatagintza,hots,ezpatak eta arma zuriak egitea Bilbon, Tolosan eta Arrasaten egiten zen. Armagintza, berriz, Eugin eta Urizaharran.

SU ARMAGINTZA
XIV eta XV. mendeetan su armak eta arma zuriak aldi berean egiten zirenadibidez, Ermuan arkabuzak eta mosketeak; Elorrion arkabuzak eta lantzak; Bergaran aiztoak eta Durangon armadurak eta armak. XVI. mendetik aurrera Soraluzen eskopetak, arkabuzak eta mosketeak egiten ziren.
XVI. mendean pistolak egiten hasi ziren.XIX eta XX. mendeetan Eibar izan zen armagintzan herririk garrantzitsuena.
Hauek egiteko modu ezberdinak egon dira, mendeak aurrera joan ahala, teknikak modernizatu egin dira:XIV eta XV. mendeetan artileria lantzen zen, hasieran pieza astunak egiten ziren,esate baterako, burdinezko kanioiak, baina geroago brontzeskoak. Piezak astunak ziren bolbora indar txikikoa zelako, bolbora hobetu ahala ,XIX.mendean altzairuzko kanioi arinagoak sortu ziren. XVI eta XVII. mendeetan harri eta burdinezko kanioiak sortu ziren.
1730.urtetik aurrera bolbora hobetzean armen kainoiak laburtu egin ziren.1865.urtetik aurrera teknika berriak sortu ziren, teknologiaren bidez: txisparen ordez pistoia; mekanismo automatikoak eta errepetiziozko armak,hau da,bala guztiak batera botatzen baititu, ez da beharberaz, bala bakoitzean kargatzen egotea adibidez,errebolberra,esmitza…

GREMIOAK, KONPAINIAK ETA ENPRESA PRIBATUAK
XVI.mendean Soraluzen, erregeen arma fabrika sortu zen”Errege-Etxe”zuen izena.
Lehen arma lantegi guztiak gremioak ziren  eta 1735.urtean denak,”Real compañia Gipuzcoana de Caracas”-en konpainiarenak ziren, geroago beste konpania hori desagertzean, lantegi guztiak “Compañia de Filipinas”-enak izan ziren 1865.urtera arte, hau ere desagertzean.Ondoren enpresa pribatuak sortu ziren, gremioak desagertu baitziren.Enpresa pribatu garrantzitsuenak honako hauek dira:
Eibarren adibidez, Orbea hermanos;Larañaga;Anitua y Charola…Soraluzen esate baterako, Euscalduna.
ARMAGINTZA INDUSTRIA GAUR EGUN
Euskal Herriak oraindik iskilu batzuk ematen ditu,  gaur egun dauden gudetarako:Bonbak, pistolak, arma kimikoak, napalm…
Enpresa horietako askok Euskal-Jaurlaritzaren diru laguntzak jasotzen dituzte.



Argazki honetan, lantegi bateko langileak agertzen dira, lantegi honetan 12-16 urteko pertsonak ere egiten dute lan.

iruzkinik ez:

Argitaratu iruzkina